ال‌نینوی ۲۰۲۶ از مدار: چرا سطح اقیانوس بالا آمد

ناسا در گزارشی به تاریخ ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد ماهواره‌هایش در حال رصد یک رویداد **ال‌نینو** هستند؛ الگوی اقلیمی تکرارشونده‌ای که هر دو تا هفت سال یک‌بار رخ می‌دهد و نشانه‌اش گرم‌تر شدن آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی است. به اعلام سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA)، **۸۳ درصد** احتمال دارد که این رویداد، قوی‌ترین ال‌نینو از سال ۱۹۵۰ تاکنون باشد.

چرا سطح آب بالا می‌آید؟ یک مسئلهٔ فیزیک

ماهوارهٔ ارتفاع‌سنج سنتینل-۶ نشان داد سطح دریا در شرق اقیانوس آرام تا **۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر** بالاتر از حالت عادی رفته، در حالی که اطراف اندونزی و شمال استرالیا **۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر** پایین‌تر آمده است.

نکته اینجاست که این بالا آمدن از ذوب یخ نیست. علتش **انبساط گرمایی** است: آب وقتی گرم می‌شود حجمش افزایش می‌یابد. همان مفهومی که در فیزیک دهم با آن آشنا شدید، اینجا در مقیاس یک اقیانوس خودش را نشان می‌دهد — چند دهم درجه گرم‌تر شدن یک تودهٔ عظیم آب، ده‌ها سانتی‌متر اختلاف ارتفاع می‌سازد.

سنتینل-۶ تمام اقیانوس‌ها را تقریباً هر **۱۰ روز** یک‌بار اندازه می‌گیرد و این مجموعه‌داده تا سال ۱۹۹۳ عقب می‌رود.

موج کلوین؛ ضربان ال‌نینو

ژانویهٔ ۲۰۲۶ موجی به نام **موج کلوین** نزدیک میکرونزی دیده شد؛ تپشی آهسته از آب گرم به طول هزاران کیلومتر. این آغاز ال‌نینو بود. تا اوایل آوریل، موج‌های کلوین به شرق اقیانوس آرام رسیدند و دمای سطح آب آنجا شروع به بالا رفتن کرد.

جاش ویلیس، دانشمند پروژهٔ مأموریت‌های سطح دریا در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، می‌گوید «موج‌های کلوین مثل ضربان قلب ال‌نینو هستند».

رادیومترهای ریزموج و فروسرخ که می‌توانند از میان ابر ببینند، نشان دادند آب‌های شرق اقیانوس آرام حدود **۱٫۷ درجهٔ سلسیوس** بالاتر از میانگین بلندمدت است و نواری از آب گرم از مرکز اقیانوس آرام تا آمریکای جنوبی کشیده شده.

چرا آب آبی‌تر شد؟ پیوند با زیست‌شناسی

جالب‌ترین بخش ماجرا رنگ آب است. ماهوارهٔ PACE که در سال ۲۰۲۴ پرتاب شد، رنگ اقیانوس را در چند صد طول موج اندازه می‌گیرد. داده‌هایش نشان داد آب‌های اقیانوس آرام استوایی **آبی‌تر** شده‌اند.

آبی‌تر شدن یعنی **فیتوپلانکتون کمتر**. زنجیرهٔ علت ساده است: بادهای تجاری ضعیف‌تر می‌شوند، پس پدیدهٔ فراجوشی — بالا آمدن آب سرد و سرشار از مواد مغذی از اعماق — ضعیف می‌شود، پس فیتوپلانکتون که به آن مواد مغذی نیاز دارد کم می‌شود، و چون همین موجودات ریز آب را سبزتر می‌کنند، نبودشان آب را آبی‌تر نشان می‌دهد.

متیو کرلی، پژوهشگر ارشد تیم ماهوارهٔ PACE در مرکز پرواز فضایی گادرد ناسا، روی همین تنوع رنگ اقیانوس تأکید کرده است.

چرا باید برایمان مهم باشد

فیتوپلانکتون پایهٔ زنجیرهٔ غذایی اقیانوس است؛ کم شدنش یعنی فشار بر کل شبکهٔ غذایی دریایی. از طرف دیگر ال‌نینو الگوی بارش را در سراسر جهان جابه‌جا می‌کند و همین است که پیگیری‌اش برای کشوری درگیر خشکسالی اهمیت دارد.

نکتهٔ درسی این خبر هم روشن است: یک پدیدهٔ واحد، هم‌زمان مسئلهٔ فیزیک (انبساط گرمایی)، جغرافیا (بادها و جریان‌ها) و زیست‌شناسی (زنجیرهٔ غذایی) است.

مطالب دیگر این بخش: دانستنی‌های علمی و رکورد مسافت کاوشگر پشتکار.